Droomzucht

Hello
Is there anybody in there?
Just nod if you can hear me
Is there anyone at home?¹

Wie ben je? Wat vind je leuk, stom, interessant, lekker, irritant? Hoe weet je dat?

De meeste mensen die ik ken lijken niet heel erg bezig te zijn met dit soort vragen. Tuurlijk, zo nu en dan sta je stil en reflecteer je, maar de rest van de tijd doe je waar je ‘zin’ in hebt, wat je intuïtie ingeeft, wat je altijd doet / wat de rest doet. Bij mij zit dat anders. Ik heb nauwelijks een ‘zelf’. Ik ben vergeten wat ik prettig vind. Ik heb geen idee wat ik zelf wil. Of misschien toch? Nuance: Ik weet niet of ik weet wat ik wil. En zelfs dat is onzeker. Wie ben ik? Een Homo sapiens in een wereld vol met andere pratende apen? Zijn die andere apen mijn droom? Ben ik de droom van iets of iemand anders?

Het gebrek aan zekerheid over de kennis van het ‘zelf’ is iets waar ik al heel lang mee worstel. Wat opvalt is dat dit vaak door therapeuten is miskend. Niet noodzakelijkerwijs vanuit een malafide intentie. Ik denk dat het lastig om voor te stellen hoe ‘groot’ / diep / fundamenteel dit is als je er ‘zelf’ geen last van hebt. Maar de implicaties zijn gigantisch. Hoe kan je regie nemen over je eigen leven als je geen idee hebt wie je bent, wat je wil, en waarom? Je bent verdwaald zonder enige indicatie van waar je naartoe moet. Moet je überhaupt wel ergens naartoe?

Via via kwam ik een interessant artikel tegen wat het ‘zelf’ koppelt aan lichamelijke signalen (interoceptie). Interessant is om te dromen over wat er gebeurt als deze koppeling ‘spaak loopt’. In andere woorden: wat gebeurt er met het ‘zelf’ als de interne signalen niet matchen met wat je van de buitenwereld meekrijgt? Wat gebeurt er als de signalen zelf niet goed doorkomen?

Een simpel voorbeeld: stel, je hebt om wat voor reden dan ook vaak behoefte aan eten. Vaker dan het ontbijt-lunch-diner dogma voorziet. Wat zou er gebeuren als iedereen om je heen deze behoefte miskent, en dat al vanaf je geboorte? Zou je dan leren wanneer je honger hebt? Of vervreemd je van de signalen die je lichaam afgeeft ten faveure van wat de omgeving aangeeft wat zou moeten zijn? Dit voorbeeld is niet uit de lucht gegrepen. Ik heb jarenlang te weinig gegeten (met onder andere slaapproblemen als gevolg) omdat ik de ‘hongersignalen’ niet als zodanig herkende. De signalen zijn er wel, maar ik heb geleerd ze cognitief weg te filteren omdat ze niet aansloten bij ‘wat zou moeten’.

Wat blijft er over van het ‘zelf’ als dit veel verder gaat dan alleen honger? Wat als ook je interne signalen van angst, empathie, enthousiasme, boosheid, etc. geen aansluitingen vinden bij de externe wereld die de omgeving presenteert? Op welk fundament kan je bouwen als zelfs je eigen lichamelijke signalen geen stabiele factoren zijn? Sterker nog, als je deze actief ontkent?

De gemaskerde Autsider is wie je wil dat ie is. Behalve dan ‘zichzelf’. Of ben je het gebrek aan ‘zelf’? Ik zou het leuk vinden om de zelfkennis te ontmoeten. Hopelijk gaat dat ooit lukken.

¹ Comfortably Numb – Pink Floyd

Nee.

Tenminste, niet in mijn wereld. Escapisme zou ik definiëren als de neiging tot / actief ontvluchten van de werkelijkheid. Het beeld dat ik voor mij zie is dat van een nare, onwenselijke realiteit, waaraan je wilt ontsnappen door je terug te trekken in je eigen mentale wereld. Als voorbeeld zie ik een kind in een onveilige situatie (ruziënde ouders, oorlog, etc.) dat zich terugtrekt in een fantasiewereld waar dingen wel fijn en veilig zijn.

Droomzucht is anders. Het verschil zit ‘m in de locatie en intentie. Escapisme heeft als doel het ontsnappen van de werkelijkheid: de vlucht naar de mentale wereld is het gevolg. Droomzucht is de neiging om te mogen dromen, waarbij ontsnapping aan de werkelijkheid het gevolg is. In dit licht is escapisme negatief, gedreven door iets wat je niet wilt. Droomzucht is positief, gedreven door iets wat je wel wilt. Intention matters.

Droomzucht hangt voor mij heel erg samen met het concept van positieve desintegratie. Je ziet een wereld, een systeem, een matrix van mogelijkheden die prettiger / beter / fijner / optimaler is dan de huidige versie van de werkelijkheid die je ervaart. Dat gat tussen wat is en wat zou kunnen zijn is de drijfveer van droomzucht. Hier komt het ook verschil met escapisme om de hoek kijken: Escapisme voelt voor mij als ‘alles is beter dan hier’. Droomzucht vraagt een actievere insteek, namelijk ‘daar is het beter dan hier’.

Net als escapisme hoeft droomzucht niet negatief te zijn. Het intern kunnen vormen van een wereld waar je naartoe wilt is de visie die nodig kan zijn om de huidige staat van het bestaan gericht bij te sturen. Ja, het heeft geen direct economisch nut, dus het zal binnen de huidige psychologie wel als ‘stoornis’ kunnen worden omschreven, maar het mogen dromen dat dit ook anders kan is… Juist.

zucht zn. ‘ziekte; begeerte’¹

De begeerte, dwang, neiging, het verlangen om te mogen dromen. Ontsnapping uit onze gebroken werkelijkheid. Desintegratie van dat wat er is, maar niet zou moeten bestaan. Herstel van dat wat er nooit heeft mogen zijn.

“Vandaar dat wij nu reeds kunnen stellen dat er geen zuchtige mens bestaat, maar een heterogene groep van zuchtige mensen, van neurotici tot psychopathen, van defectueuze organisch-cerebraal gestoorden tot schizofreen gestoorden.” ²

Als Autsider droom ik voor zolang ik al kan dromen over iemand aan mijn kant van het glas. Iemand die mijn werkelijkheid begrijpt, accepteert en wil vieren. Niet meer de eenzame ijsbeer, kijkend door het glas naar gekke apen die zichzelf ‘mens’ noemen, maar soortgenoten. Insiders.

Ik ben een ‘defectueuze organisch-cerebraal gestoorde’³ volgens de ’traditionele’ psychiatrie (tegenwoordig maken die de DSM). Het grappige is dat de niet-gestoorden er dertig jaar over hebben gedaan om dat te ontdekken. Of, andersom, ik heb dertig jaar undercover kunnen blijven als ‘normaal’-functionerende homo sapiens. Wat kan je dan anders dan dromen van een planeet waar je wel mag zijn?

¹ https://etymologiebank.nl/trefwoord/zucht2
² Zuchtigheid en de zuchtige mens, prof dr E. Verbeek
³ https://en.wikipedia.org/wiki/Organic_brain_syndrome

Dus, ja. Een ‘blog’ / website. Waar je zelf dingen moet schrijven. Lastig. Fun fact: Dit is al de zoveelste ‘poging’. Vaak is het opzetten van de site zelf het leukste deel, om vervolgens de twee verhalen te schrijven die in mijn hoofd zitten, er vervolgens niks meer mee te doen, en na een jaar is ie weer weg. Gaat dit anders zijn? Geen idee (spoiler: denk het niet).

Schrijven dus. Misschien dat dit voor sommige mensen ‘moeiteloos’ gaat. Voor mij is dat anders. Eén van de redenen is dat ik moeite heb om mijn gedachten te verbaliseren. Mijn gedachten zijn niet altijd in tekst, maar kunnen ook in beeld, geluid, kleur, gevoel, etc. zijn. Om dit te vertalen, probeer ik een verbaal ‘beeld’ te creëren wat dezelfde boodschap en scherpte heeft als de gedachte. Alsof je de Mona Lisa aan iemand uit probeert te leggen puur door het schilderij te beschrijven. Lastig. Ook bestaan de woorden / concepten die ik nodig heb niet altijd, of kan ik ze niet vinden (dit laatste is vooral een dingetje als ik vermoeid ben). Soms kan ik dit oplossen door woorden uit een andere taal te lenen. Een andere oplossing is, zoals je al hebt gemerkt, het gebruik van ‘ ‘ (aanhalingstekens) om aan te duiden dat dit niet het precieze woord is wat ik zoek, of door het meerdere mogelijkheden / opties te geven.

Een tweede obstakel is communicatie, oftewel het overbrengen van je verbale boodschap aan een ontvanger. Welke woorden kent je ontvanger? Welke betekenis hebben deze woorden voor je ontvanger? Betekent mijn ‘idyllisch’ hetzelfde als bij jou? Welk woorden zijn emotioneel geladen, en op welke manier? Woorden zijn vage aanduidingen voor subjectieve concepten. Het is lastig om een gedetailleerd beeld te communiceren met zulke ruizige tools. Neem hierbij mee dat mijn denkwereld vaak wezenlijk anders is dan dat van de meeste andere mensen waardoor die lang niet altijd intuïtief toewerken naar wat ik bedoel (meer hierover later in andere posts).

Deze constante ‘miscommunicatie’ geeft druk. Ik heb geleerd dat mijn intuïties en gevoelens soms niet ‘kloppen’ (lees: naar de normen van de ontvanger, welke niet onfeilbaar is). Hierdoor is elke poging tot communicatie eng, want voor je het weet zeg je weer wat ‘verkeerds’. Als je dan iets zegt, dan moet het perfect duidelijk zijn. Op die manier ben je veilig. Maar ja, de vaagheid van taal verhindert dit. En helaas communiceren de meeste mensen niet in code / wiskunde. Hieraan verwant is mijn generieke angst om fouten te maken. Dus niet alleen in de boodschap, maar ook in de grammatica, spelling, etc. Iets op (digitaal) papier zetten maakt je kwetsbaar. En als je geen fundament hebt om op terug te vallen, een ‘zelf’ waar je om geeft, dan is elke fout een meltdown. Ow ja, en dat stigma dat aan ‘hoogbegaafd’ hangt. Later meer hierover (spoiler: mensen zijn dom, inclusief diegenen die veel punten scoren op een IQ-test).