Hello
Is there anybody in there?
Just nod if you can hear me
Is there anyone at home?¹

Wie ben je? Wat vind je leuk, stom, interessant, lekker, irritant? Hoe weet je dat?

De meeste mensen die ik ken lijken niet heel erg bezig te zijn met dit soort vragen. Tuurlijk, zo nu en dan sta je stil en reflecteer je, maar de rest van de tijd doe je waar je ‘zin’ in hebt, wat je intuïtie ingeeft, wat je altijd doet / wat de rest doet. Bij mij zit dat anders. Ik heb nauwelijks een ‘zelf’. Ik ben vergeten wat ik prettig vind. Ik heb geen idee wat ik zelf wil. Of misschien toch? Nuance: Ik weet niet of ik weet wat ik wil. En zelfs dat is onzeker. Wie ben ik? Een Homo sapiens in een wereld vol met andere pratende apen? Zijn die andere apen mijn droom? Ben ik de droom van iets of iemand anders?

Het gebrek aan zekerheid over de kennis van het ‘zelf’ is iets waar ik al heel lang mee worstel. Wat opvalt is dat dit vaak door therapeuten is miskend. Niet noodzakelijkerwijs vanuit een malafide intentie. Ik denk dat het lastig om voor te stellen hoe ‘groot’ / diep / fundamenteel dit is als je er ‘zelf’ geen last van hebt. Maar de implicaties zijn gigantisch. Hoe kan je regie nemen over je eigen leven als je geen idee hebt wie je bent, wat je wil, en waarom? Je bent verdwaald zonder enige indicatie van waar je naartoe moet. Moet je überhaupt wel ergens naartoe?

Via via kwam ik een interessant artikel tegen wat het ‘zelf’ koppelt aan lichamelijke signalen (interoceptie). Interessant is om te dromen over wat er gebeurt als deze koppeling ‘spaak loopt’. In andere woorden: wat gebeurt er met het ‘zelf’ als de interne signalen niet matchen met wat je van de buitenwereld meekrijgt? Wat gebeurt er als de signalen zelf niet goed doorkomen?

Een simpel voorbeeld: stel, je hebt om wat voor reden dan ook vaak behoefte aan eten. Vaker dan het ontbijt-lunch-diner dogma voorziet. Wat zou er gebeuren als iedereen om je heen deze behoefte miskent, en dat al vanaf je geboorte? Zou je dan leren wanneer je honger hebt? Of vervreemd je van de signalen die je lichaam afgeeft ten faveure van wat de omgeving aangeeft wat zou moeten zijn? Dit voorbeeld is niet uit de lucht gegrepen. Ik heb jarenlang te weinig gegeten (met onder andere slaapproblemen als gevolg) omdat ik de ‘hongersignalen’ niet als zodanig herkende. De signalen zijn er wel, maar ik heb geleerd ze cognitief weg te filteren omdat ze niet aansloten bij ‘wat zou moeten’.

Wat blijft er over van het ‘zelf’ als dit veel verder gaat dan alleen honger? Wat als ook je interne signalen van angst, empathie, enthousiasme, boosheid, etc. geen aansluitingen vinden bij de externe wereld die de omgeving presenteert? Op welk fundament kan je bouwen als zelfs je eigen lichamelijke signalen geen stabiele factoren zijn? Sterker nog, als je deze actief ontkent?

De gemaskerde Autsider is wie je wil dat ie is. Behalve dan ‘zichzelf’. Of ben je het gebrek aan ‘zelf’? Ik zou het leuk vinden om de zelfkennis te ontmoeten. Hopelijk gaat dat ooit lukken.

¹ Comfortably Numb – Pink Floyd